De Telefunken Magnetophon 23 of kortweg M23 was een bandrecorder voor profesioneel gebruik die zijn weg vond in diverse studio's
De M23 werd in 1959 op de markt gebracht en werd al snel opgevolgd (1960) door de M24 die enkele mechanische verbeteringen had.
De snelheid van de M23 en M24 is 9,5cm/s of 19cm/s. Er was ook een variant leverbaar met 19 cm/s en 38cm/s dit is de M26.
De M23, M24 en M26 hebben 3 motoren, 2 motoren drijven direct de schotels aan. De toonas wordt via een rubberen tussenwiel aangedreven.
Het wisselen van de snelheid is mechanisch. De motoras is getrapt. De bandrecorder is uitgeschakeld als de snelheidsregelaar op 0 staat.

De recorders werden als los dek geleverd voor inbouw of in een houten kist voor portable gebruiik.
De M24 was ook leverbaar in koffer met luidsprekers voor consumenten gebruik.
De M24 staat ook in de folders voor consumenten gebruik.
De bediening is electrisch. De remmen en aantrekken van de de aandrukrol zijn electromagnetisch.
Er is voorzien van een automatische stop bij het einde van de band.



Telefunken M23 stereo

De M23, M24 en M26 zijn recorders die men niet veel meer tegenkomt.
Standaard waren de de recorders leverbaar voor half spoor mono of vol spoor mono. De kopbrug is afneembaar met connectoren.
Dus de recorders zijn makelijk aan te passen.
De belangerijkste afzetmarkt waren radiostudio's en wellicht ook tv-studio's. Heel wat radiopiraten gebruikte de Telefunken recorders in hun studio's.
Ook radio Veronica gebruikte de Telefunken M24 in de studio op de Zeedijk  in Hilversum en op het zendschip de Nordeney.
Later werden de Telefunken recorders vervangen door Akai PT-6011 recorders.

De recorders hebben 3 koppen: wiskop, weergavekop en opnamekop.
De maximale spoelgrootte is 22cm trident. De spoelgrootte is afwijkend . Voor consumenten gebruik is de maximale spoelgrootte 18cm.
Voor professioneel gebruik is 26cm een gangbare maat.

Ik kan niet achterhalen hoe groot de productie aantallen zijn geweest. De Telefunken M23 is maar een jaar in productie geweest
dus dat zullen er niet veel zijn. Er is bijna geen documentatie te vinden van de M23.
De M24 is langer geproduceerd en daar is meer over te vinden o.a. ook de servicedomentatie die ook bruikbaar is voor de M23 en M26.
Net als de M23 is er ook weinig documentatie te vinden van de M26.
Ik ben zelf in het bezit van een M23 en deze is destijds door Telefunken gebouwd voor 2 sporen stereo. Ik ga er vanuit dat de recorders
ook op klantenspecificatie gebouwd konden worden. Het was immers geen consumenten product.

Een weergave versterker met luidspreker was een optie. De weergaveversterker bestond uit een EC91 (fasedraaier) en twee stuks EL95 in balans.
Deze weergaveversterker was los van de standaard versterker. En zat in de buurt van de loopwerkknoppen.
De keuze voor de EL95 is een typisch Duitse keuze. De EL95 is ontwikkeld door Philips en Telefunken voor gebruik in autoradio's.
Grote producenten zoals Grundig, Braun en Telefunken gebruikte de EL95 als LF eindbuis. Wellicht was de EL95 goedkoper dan EL84 en triode of
ECL86, ECL82.

In 1958  kwamen de eerste platenspelers met stereo element op de markt. En daar moest ook stereomateriaal voor komen. De eerste stereo bandrecorders voor consument gebruik kwamen in 1960 op de markt
Fabrikanten brachten in 1958 ook stereo versterkers op de markt. en een jaar later kwamen de eerste radio's met stereo verstereker..
In 1961 werden stereo uitzendingen gestart in Amerika. In Europa vonden de eerste experimentele stereo uitzendingen in de jaren 50 plaats. Men had twee radio's nodig om dit te beluisteren.
Het linker signaal en het rechter signaal werden via twee aparte frequenties verzonden
Im Nederland werd in 1964 gestart met FM-stereo uitzendingen. Het heeft in Nederland wel tot de jaren 70 geduurd voordat alle radio-studio's in de fm-band ook stereo waren.

Ik weet niet de geschiedenis van mijn M23 maar het is heel goed mogelijk dat mijn M23 is gebruikt in een opname studio voor het opnemen van de eindmix die
vervolgens naar de platenpersen gingen. Standaard bestond de weergave en opname versterker uit 8 stuks ECC81. Mijn M23 gebruikt voor de opname versterker ook 8 stuks ECC81.
De opname versterkers zijn identiek aan de opname versterker bij de standaard mono uitvoering maar dan dus dubbel.
Standaard zijn de M23, M24 en M26 voorzien van 4 ingangen: symetrische microfoon, a-symetrische microfoon, platenspeler en bandrecorder ingang.
Het opnamenivo kon worden ingesteld met de vier volumeknoppen.. 
Bij de M23 stereo variant is er een symetische microfoon ingang en een tape ingang voor kanaal 1 (links). Kanaal 2 (rechts) heeft een a-symetrische microfoon ingang en een tape ingang.
De wiskop is volspoor bij de stereo variant. 
Op de M23, M24 en M26 kan er ook een afstandsbediening worden aangesloten. Hiermee kan men de recorder in de pauze stand gezet worden.
De weergave versterker is bij de stereo variant uitgevoerd met transistoren. Ook is er voorzien in een aanpassing van het frequentie bereik bij wisselen van de snelheid.
Met de schakelaar naast de opnamenivo regelaars kon men standaard kiezen voor voorband of naband niveau weergave op de vu meter. Ook de monitor uitgang is gekoppeld aan deze schakelaar.
Bij de stereo variant is de functie van de schakelaar verandert. Men kan kiezen uit kanaal1 (links) of kanaal 2 (rechts).
Helaas mist de originele weergave versterker deze zal wel kapot geweest zijn en ik vermoed dat de vorige eigenaar deze niet kon repareren. De vorige eigenaar heeft deze weergaveversterker vervangen.
door een aangegepaste RIAA md voorversteker met een opamp(Velleman kit). Ik heb deze voorversterker weer verwijdert. Ook heb ik de later toegevoegde bedrading vanaf de voedingstrafo verwijdert.
En heb deze vervangen door een nieuwe voorversterker. Die ik ontworpen heb met transistoren zoals het ook in die tijd kon zijn.
Ik heb de Philips voorversterker EL3774 of EL3787 als voorbeeld gebruikt. Helaas is er geen enkele Telefunken documentatie voorhanden over de ombouw naar stereo.
De EL3774 of de latere EL3787 werd gebruikt om stereo banden te kunnen weergeven met de Philips 4 sporen bandrecorders zoals bijvooreeld EL3541, EL3542, EL3548, EL3549, E:3553, N4308.
Bij interresse kan ik eventueel deze voorversterker ook in kit vorm (losse print en onderdelen) verkopen. Dit zal dan later dit jaar beschikbaar zijn.

De M23, M24 en M26 zijn mechanisch zeer solide gebouwd. Ze wegen best wel zwaar. (20 kg los dek)
Dit is dan ook wel de reden dat deze recorders na 60 jaar nog steeds probleemloos functioneren.
In deze recorder zijn er wel papiercondensatoren gebruikt. Deze kunnen een verslechterde gelijkstroom isolatieweerstand hebben door indringen van vocht na 60 jaar.
Ik heb deze uit voorzorg vervangen.


onderzijde M23

achterzijde M23
Aangezien het toch wel aparte variant is en er waarschijnlijk geen schema's beschikbaar zijn. Heb ik het schema getekend van de opname versterkers. Het schema voor de bandloopbediening is ongewijzigd en dus identiek aan de mono variant. Deze heb ik niet opnieuw getekend.



Hieronder staat het schema van de transistor weergave versterker. Ook staat op dezelfde pagina de voeding voor de weergave en opname versterker.